KRONIKA

Audycja - 70 rocznica powstania w getcie (17 kwietnia)

 

 

19, 20 marca przypada 70 rocznica powstania w getcie warszawskim. Było to pierwsze miejskie wystąpienie powstańcze w okupowanej przez Niemców Europie, jedno z pierwszych powstań w gettach polskich. Honorowy patronat nad uroczystością objął prezydent Komorowski.

 

Ze względu na symboliczną wymowę, powstanie w getcie warszawskim uważane jest przez naród żydowski za jedno z najważniejszych wydarzeń w jego historii

 

Getto zostało utworzone w roku 1940. Rok wcześniej Żydzi mieli zablokowane konta bankowe. Zabronione zostały modlitwy, synagogi zostały zamknięte. Żydzi nie mogli wchodzić do parków, restauracji. Nosili opaski z gwiazdą Dawida. Nie mogli podróżować koleją.

W nowo utworzonej dzielnicy żydowskiej naziści stłoczyli początkowo około czterystu tysięcy osób pochodzenia żydowskiego, a niebawem liczba wzrosła do czterystu sześćdziesięciu tysięcy osób. Zagęszczenie ludności sięgało sto dwadzieścia tysięcy osób na kilometr kwadratowy. W jednej izbie mieszkało około dziesięciu osób. Byli to rdzenni warszawiacy, jak również Żydzi deportowani z innych miejscowości, między innymi Grodziska Mazowieckiego, Piaseczna, Pruszkowa, Skierniewic.

W nowych warunkach część z nich znalazła się bez możliwości znalezienia zatrudnienia. Ocenia się, że 65 procent mieszkańców getta warszawskiego pozbawionych było środków do życia. Wielu próbowało ratować swoje budżety wyprzedając wszystko, co miało jakąkolwiek wartość: ubrania, książki, pamiątki rodzinne. Na ulicach pojawili się żebracy. Opuszczanie getta zostało surowo zabronione. Dodatkowo ludności polskiej za udzielanie pomocy Żydom groziła kara śmierci. Bardzo szybko wielu mieszkańców zaczęło cierpieć w wyniku braku żywności, chorób i trudnych warunków sanitarnych. Czas pracy wynosił jedenaście godzin, a symboliczna zapłata nie wystarczała nawet na bochenek chleba. Dzienny przydział żywności wynosił około 180 kalorii.

W 1943 roku Heinrich Himmler zarządził ostateczną likwidacje getta. Na teren getta wkroczyły oddziały niemieckie i wspomagające je ukraińskie, litewskie i łotewskie. Cały teren getta był metodycznie palony, zrównywany z ziemią. Powstanie rozpoczęło się 19 kwietnia 1943 roku. W maju została wysadzona Wielka Synagoga. Walki ustały dopiero w czerwcu 1943 roku.

Powstanie Żydów warszawskich nie miało celów militarnych. Nie miało też jakichkolwiek szans na powodzenie. Było desperackim wyborem sposobu umierania, o czym mówi Marek Edelman w słynnym wywiadzie udzielonym Hannie Krall pod tytułem „Zdążyć przed Panem Bogiem”.

 

Polskie podziemie wspierało powstanie w getcie. Pomoc okazała głównie Armia Krajowa. W mniejszym stopniu Gwardia Ludowa. Wsparcie dotyczyło wytwarzania broni, budowy schronów. Powstańcy otrzymali broń palną, chemikalia do wyrobu bomb.

Niemców było około trzech tysięcy, w tym ponad ośmiuset żołnierzy SS. Litwinów i Łotyszów około czterystu. Niemcy dysponowali pojazdami pancernymi i bronią chemiczną.

 

Od zburzenia ocalał tylko kościół świętego Augustyna, którego Niemcy używali jako magazynu. Po zdławieniu Powstania, Niemcy utworzyli na terenie dawnego więzienia przy ul. Gęsiej obóz koncentracyjny, do którego przywieziono Żydów deportowanych z Grecji, Francji, Belgii, Holandii, Austrii. Komanda więźniów przez kolejne miesiące rozbierały pozostałe w getcie budynki, pozyskując jednocześnie dla Niemców materiały budowlane i wszelkie wartościowe rzeczy znalezione w ruinach getta. Obszar getta stał się wielką pustynią gruzów.

 

Rok po powstaniu w getcie, wybuchło powstanie warszawskie, drugie w bohaterskiej stolicy. Wspierali je także Żydzi. Jedno i drugie zakończyło się militarna przegrana i moralnym zwycięstwem dwóch narodów. Chwała bohaterom.

 



Szkolną audycję (z powyższym tekstem) przygotowała Sylwia Kamińska z I B. Pomagały jej: Kinga Zawadzka i Elwira Mirończuk z klasy I B.

BIP RSS
 
CMS Toruń